ત્રણેય એકબીજાની જગ્યાએ બોલાય છે, જ્યારે ત્રણેય એક વસ્તુ નથી. દરેક જુદી રીતે નીકળે છે, અને એક તો ઘડિયાળ પર છે જ નહીં.
મુહૂર્ત એટલે કોઈ કામ માટે યોગ્ય મનાયેલો નામવાળો સમયખંડ, દિવસ કે રાતને પંદર ભાગમાં વહેંચીને નીકળેલો, અથવા તિથિ-નક્ષત્ર-વારના મેળથી બનેલો. ચોઘડિયું એટલે દિવસનું, અને પછી રાતનું, આઠ-આઠ ભાગમાં ચાલતું વિભાજન, જેમાં સાત નામોનું એક નક્કી ચક્ર ફરે છે. રાહુકાળ એટલે દિવસના આઠ ભાગમાંનો એક જ ભાગ, જે માત્ર વારથી નક્કી થાય છે.
ત્રણેયમાં એક વાત સમાન છે: આમાંનું કોઈ ઘડિયાળનો નક્કી સમય નથી. ત્રણેય સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત વચ્ચેના ગાળામાંથી કપાય છે, અને એ ગાળો તમારી તારીખ અને અક્ષાંશ સાથે બદલાય છે. "રાહુકાળ હંમેશાં 4:30થી 6:00" કહેતી વાત એક જગ્યાની એક ઋતુની વાત છે.
ZindSa સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધીના સમયને આઠ સરખા ભાગમાં વહેંચે છે, અને સૂર્યાસ્તથી બીજા સૂર્યોદય સુધીનાને બીજા આઠ ભાગમાં. દરેક ખાનામાં સાત નામોના નક્કી ચક્રમાંનું એક નામ આવે છે, ઉદ્વેગ, ચલ, લાભ, અમૃત, કાળ, શુભ, રોગ. ચક્રનો ક્રમ ક્યારેય બદલાતો નથી. વાર માત્ર એટલું બદલે છે કે દિવસનું પહેલું ખાનું કયા નામથી શરૂ થાય, અને અલગથી, રાતનું પહેલું ખાનું કયા નામથી.
આખી રીત આટલી જ છે, અને એટલે જ ચોઘડિયું ઇન્ટરનેટ વગર કાઢવું આટલું સહેલું છે: એને સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત સિવાય કશું જોઈતું નથી. ZindSa અમૃત, શુભ અને લાભને શુભ કહે છે અને ચલને સામાન્ય. બાકીના ત્રણને એ "ખરાબ" કહેતું નથી. ઍપમાં લખેલો નિયમ છે કે કોઈ સમયને "અશુભ" કહેવાશે નહીં, શુભ સમય ઉપસાવાય છે, બાકીના સામાન્ય કે વિશ્રામના સમય તરીકે બતાવાય છે.
દિવસની લંબાઈ લો, સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત, અને એને આઠથી ભાગો. રાહુકાળ એ આઠ ભાગમાંનો એક છે, અને કયો, એ માત્ર વારથી નક્કી થાય છે. ગુલિક કાળ અને યમગંડ કાળ પણ બરાબર એ જ રીતે, બસ બે જુદા વાર-કોષ્ટકોમાંથી નીકળે છે. ગણિતની દૃષ્ટિએ આનાથી વધુ કશું નથી.
આમાંથી બે વાત નીકળે છે. પહેલી, અવધિ નક્કી નથી: શિયાળાના ટૂંકા દિવસે દરેક આઠમો ભાગ દોઢ કલાકથી ઘણો ઓછો હોય છે, અને ઉનાળાના લાંબા દિવસે ઘણો વધુ. બીજી, એ તમારી જગ્યા સાથે ખસે છે, કારણ કે સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત ખસે છે. બીજા શહેરનું છાપેલું રાહુકાળ કોષ્ટક તમારો રાહુકાળ નથી.
ZindSa જે મુહૂર્ત ગણે છે, એમની સાથે એ પણ લખેલું દેખાય છે કે એ ક્યાંથી આવ્યું, સીધું સૂર્યોદય/સૂર્યાસ્તમાંથી નીકળેલું, કે પંચાંગની પ્રચલિત પરંપરા જેનો મૂળ શ્લોક ઍપે પોતે પ્રમાણિત કર્યો નથી, કે એવો કિસ્સો જ્યાં પંચાંગ ખરેખર એકબીજાથી જુદાં પડે છે. આ લેબલ કાર્ડ પર જ રહે છે, ક્યાંય દબાયેલું નહીં.
બ્રહ્મ મુહૂર્ત સૂર્યોદયથી 96થી 48 મિનિટ પહેલાં લેવાયું છે, અને ઍપ એ પણ લખે છે કે કેટલાંક પંચાંગ એને રાતના પંદર મુહૂર્તમાંનું ચૌદમું માને છે, જેથી સમય ખસી જાય છે. અભિજિત દિવસનાં પંદર મુહૂર્તમાંનું આઠમું છે, એટલે એ મધ્યાહ્નની બંને બાજુ સરખું રહે છે અને દિવસ સાથે નાનું-મોટું થાય છે, અને ઍપ નોંધે છે કે બુધવારે અભિજિત ન લેવાના નિયમનો મૂળ શ્લોક એણે પ્રમાણિત કર્યો નથી. ગોધૂલિ સૂર્યાસ્તની બંને બાજુ બાર-બાર મિનિટ લેવાઈ છે, ફરકની નોંધ સાથે. નિશીથ રાતના પંદર મુહૂર્તમાંનું આઠમું છે. અમૃત સિદ્ધિ યોગ તો ઘડિયાળનું વિભાજન છે જ નહીં: એ ત્યારે બને છે જ્યારે એ વારનું પોતાનું જોડીદાર નક્ષત્ર ચાલતું હોય, એટલે એની અવધિ એ જ નક્ષત્રની અવધિ છે.
બીજાં પંચાંગોમાં મળતાં અનેક મુહૂર્ત અને યોગ અહીં જાણીજોઈને નથી: વિજય, દુર મુહૂર્ત, અમૃત કાળ, વર્જ્યમ, સર્વાર્થ સિદ્ધિ, રવિ, દ્વિપુષ્કર અને ત્રિપુષ્કર. એમના ન હોવાનું એક જ કારણ છે, દરેક એવા કોષ્ટક પર ટકેલું છે જેને કોઈ ગ્રંથથી પ્રમાણિત કરી શકાયું નથી.
આ નિર્ણય પર ઍપની પોતાની નોંધ સીધી છે: ખોટા આંક પર ચેતવણીનું નિશાન લગાવવાથી એ આંક સાચો થઈ જતો નથી. એટલે એ ચેતવણી સાથે અપાયાં નથી; એ અપાયાં જ નથી. જે દિવસે કોષ્ટકો પાકાં થશે, એ આવી જશે. ત્યાં સુધી ખાલી જગ્યા જ પ્રામાણિક જવાબ છે.
સંબંધિત: પંચાંગનાં પાંચ અંગ, અને FAQમાં પંચાંગની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે. બધા લેખ.